Türkiye Borat Yatakları: Jeolojik Konumu, Ekonomik Önemi ve Bor Politikası
C. Helvacı
Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 35100 Bornova-îzmir

ÖZET: Türkiye'nin bilinen borat yatakları, Tersiyer'de başlayan ve Kuvaterner'in başlangıcına kadar
devam eden volkanik aktivitelerin yer aldığı dönemlerde, Miyosen gölsel (laküstrin) ortamlarda
depolanmıştır.

Türkiye borat yataklarının tümü, volkanik aktivite ile ilgili yataklar olarak sınıflandırılır.
Bigadiç ve Sultançayır (Balıkesir), Kestelek (Bursa), Emet (Kütahya) ve Kırka (Eskişehir) borat yatakları,
Miyosen volkanizması sırasında playa-göl tortulları içinde birikmiştir. Bor mineralleri, çakıltaşı, kumtaşı,
kiltaşı, şeyil, mam, kireçtaşı ve tüf ardalanmalı istifte; çamurtaşı, kiltaşı, şeyil ve tüfler içinde oluşmuştur.
Miyosen volkanosedımenter tortullar içinde yer alan Türkiye borat yataklarının geometrisi, genel olarak
tortullar içinde merceksel yapılar sunmasına karşın, sıkça tortullarla ardalanmalar, ince bantlar ve yanal
olarak kamalanmalar gösterirler. Türkiye'deki tüm yataklarda, bor içeren birimlerden önce ve sonra yaygın
olarak kireçtaşı çökelimi gerçekleşmiştir. Türkiye borat yatakları, dünyanın en büyük ve yüksek tenörlü
(sırasıyla % 30, 29 ve 25 B2O3) kolemanit, üleksit ve boraks (tinkal) yatakları olup, dünya ihtiyacının büyük
bir kesimini uzun yıllar karşılayacak boyuttadır. Türkiye, dünyanın en büyük boraks, üleksit ve kolemanit
yataklarına sahiptir. Tüm dünya ülkeleri, kolemanit üretimi yönünden tamamen, üleksit üretimi yönünden
ise kısmen Türkiye'ye bağımlıdır. Bor madenlerinin üretimi ve pazarlanması, ham veya yarı mamul
ürünlerin yerine mutlaka uç ürünlere doğru yönlendirilmeli ve bu amaç için gerekli yatırımlar acilen
yapılmalıdır. Günümüzde çok değişik sanayi dalında kullanım alanı bulan bor ürünleri, teknolojinin
gelişimine paralel olarak orantılı artış göstermektedir. Türkiye bor üretimini elinde bulunduran Etibor A.Ş.,
ekonomik ve siyasal baskılardan ve etkilerden korunmak için bağımsız ve özerk bir yapıya acilen
kavuşturulmalıdır. Böylece daha etkin üretim ve yapılanma içine girebilecek ve rekabet gücünü artıracaktır.
ABSTRACT: The known borate deposits of the Turkey were deposited in the lacustrine environment
during Miocene when the volcanic activity occurred since Tertiary to Quaternary. The all of the Turkish
borate deposits are classified as volcanic related deposits. The borate deposits in Bigadiç, Sultançayır
(Balıkesir), Kestelek (Bursa), Emet (Kütahya) and Kırka (Eskişehir) were deposited in the playa-lake
sediments during Miocene volcanism. The borate minerals are formed within the sequence consisting of
conglomerate, sandstone, claystone, shale, marl, limestone and tuff intercalation. However, the geometry of the deposits within the volcano-sedimentary sequence is usually lenticular in shape, they may display intercalation with sediments as fine beds and laterally continuous wedges. The limestone sedimentation extensively occurred before and after borate-bearing units in the Turkish borate deposits. The Turkish borate deposits contain largest reserve and grade (30 %, 29 and 25 B2O3, respectively) in colemanite, ulexite and borax (tincal), which can largely meet world's need for many years. Turkey has largest borax, ulexite and colemanite reserves in the world. All the countries are dependent upon colemanite and ulexite reserves of Turkey. Boron production and marketing policy should be directed to the end products instead of raw materials and necessary investments must urgently be made. The boron products are increasingly used in different industrial fields due to the technological developments. The Etibor A.Ş., which holds the boron production in Turkey, must be configured as independent to resolve the economic and political constraints. Therefore, the Etibor A.Ş. will commit the effective production to increase the strength of competition.

Makalenin devamı için aşağıdaki linke tıklayın

Türkiye Borat Yatakları: Jeolojik Konumu, Ekonomik Önemi ve Bor Politikası