SARIKAYA (KIRKA) BORAT YATAKLARININ OLUŞUMU

Orhan BAYSAL*

Özet
Neojene ait laküstr-volkanık fasiyesli tortulların içinde yer alan Sarıkaya (Kırka) borat yataklarında; boraks, uleksit, knmakovit, htderit, tonetit, kolemanit, inderborit, meyerhoferit ve İnyoit mineralleri saptanmıştır.

Yatakların oluğumu ile volkanik faaliyetler arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Zira gerek borat serisinin, gerekse
taban ve tavandaki killi kayaç serilerinin içinde tüfit arakat seviyeleri yaygındır. Miyosen sonunda tegekkül eden fay çatlaklarından gelen borikasıt, sodyum, magnezyum içeren ekshalasyonlar,
keza volkan çamur ve külleri mevcut neojen göllerine direkt karışmışlardır.
Yatakların esasını teşkil eden boraks, aynı zamanda uleksit, knmakovit, indertt ve İnyoit değişik fizikokimyasal koşullar sonucu göl sularında primer olarak çökelmiş ve ekshalattf-seâtmanter kökenli Sarıkaya borat yataklarını oluşturmuştur Yatakların genq sedimanlarla Örtülüp gömülmesinden sonra sıcaklık ve basınç koşullan, keza kapiller suyun bileğimi ve hidrostatik basmcı değişmiştir Bu yeni fizikokimyasal koşullar altında kararlı durumlarını koruyamayan primer boratlardan; uleksit, kolemanit, meyerhoferit, inderborit ve tunelit sekonder olarak teşekkül etmiştir.
Abstract
Sarıkaya borate deposit contains borax, ulexlte, kurnakovite,
inderite, tunellite, collemanite, inderborite, meyerhofferite
and inyoite minerals and these are found within
Neogene sediments representing lacustrine-volcanic facies.
Formation of the deposit is mainly controlled by volcanic
activity. This relationship is indicated by the presence
of widespread tuffite interlayers found both among marly

_{(*) Doçent Dr. Mineralog, Yerbilimleri Enstitüsü, Hacettepe Üniversitesi - Ankara.}

layers forming- top and bottom of the deposit and within
the orebody itself. Volcanic exhalations carrying boric acid,
sodium and magnesium vapours were risen through fault
fractures which were opened during late Miocene times.
These exhalations were mixed up with volcanic ashes and
muds deposited in Neogene lakes.
Basic mineral borax together with ulexite, kurnakovite,
Inderite and tayoite were primarily precipitated in lakes due
to various physical-chemical conditions yielding Sankaya
borate deposits of exhalative-sedimentary origin. Temperature-
pressure conditions as well as composition and hydrostatic
pressure of capillary water were changed after the
burial of deposit by younger sediments. Since primary borates
have become unstable under new physical-chemical conditions,
the secondary ulexite, coUemanite, inderborite, meyerhofferite
and tunelllte were formed.

1. Giriş
Eskişehir - Afyon - Kütahya üçgeninin içinde yer alan Sankaya
(Kırka) borat yatakları Türkiye'de ilk bulunan Na-borat
yataklarıdır (Şekil 1). Yer altında gizli duran maden zenginliklerinin
bir kıymet haline getirilebilmesi, işletilebilmesi için,
bunların sadece mevcut olduğunun bilinmesi yetmez. Bir yandan
yatağın jeolojisi, mineralojisi, petrografisi, diğer yandan
jeokimyası ve oluşumunun tam olarak saptanması gerekir. Ancak
bundan sonradır ki sıhhatli rezerv hesapları yapılabilir,
işletme, zenginleştirme ve istihsal için isabetli adımlar atılabilir,
îşte bu nedenle, ekonomik kalkınma gayreti içinde bulunan
yurdumuzun hayatî bir sorunu olan borat yataklarına ışık
tutabilmek için, yazar Sarıkaya borat yataklarım incelemeyi
yalnız ilmî değil, aynı zamanda millî bir vazife olarak görmüş
ve ele almıştır.
Gerek yapılan sistematik sondaj karotlarmdan elde edilen,
gerekse arazi çalışmaları esnasında toplanan numuneler, mikroskopik,
kimyasal, X-ışınları difraksiyon analizleri üe incelenmiştir.
Bu suretle; yatakların özellikle mineralojisi, jenezi ayrıntılarıyla
gün ışığına çıkarılmış, jeokimyası, petrografisi ve
jeolojisi ise genel hatlarıyla saptanmıştır (Baysal, 1972). Burada
söz konusu yatakların yalnız jenezi ele alınıp işlenecektir.

Makalenin devamı için aşağıdaki linke tıklayın

SARIKAYA (KIRKA) BORAT YATAKLARININ OLUŞUMU